Wat zet je in een levenstestament? De keuzes die ertoe doen

De meeste mensen regelen wat er na hun overlijden gebeurt. Wat daarvóór komt — een beroerte, een ongeluk, dementie — blijft liggen. Terwijl precies dan de vragen komen: wie betaalt de rekeningen, wie praat met de bank, wie beslist over het huis als je naar een verpleeghuis gaat? Een levenstestament beantwoordt die vragen vooraf, met je eigen keuzes.

Juridisch is het een volmacht: je wijst iemand aan die namens jou mag handelen. De akte zelf is snel getekend. Het werk zit in de keuzes die je daarvoor maakt, en daar gaat dit artikel over. Het verschil met een gewoon testament staat in testament en levenstestament naast elkaar.

Wie je aanwijst, en wie er meekijkt

De belangrijkste keuze is de persoon. Je gevolmachtigde krijgt toegang tot je rekeningen en mag over je bezit beslissen; dat vraagt vertrouwen, maar ook iemand die het praktisch aankan en er de komende jaren nog is. Drie vragen om vooraf te beantwoorden:

• Één of meer? Wijs je twee mensen aan, bepaal dan of ze samen moeten tekenen of ieder afzonderlijk mogen optreden. Samen is veiliger, afzonderlijk is sneller.
• Wie vervangt? Kan je gevolmachtigde het niet meer, dan is een vervanger in de akte het verschil tussen doorlopen en stilvallen.
• Wie controleert? Een toezichthouder — vaak een ander kind of een vertrouwd familielid — die inzage krijgt en aan wie de gevolmachtigde jaarlijks verantwoording aflegt. Dat beschermt je, en ook de gevolmachtigde zelf tegen het verwijt dat er iets niet klopt.

Leg ook vast of de gevolmachtigde een vergoeding krijgt voor zijn tijd, en of hij zijn onkosten mag declareren. In een familie lijkt dat overbodig; na vijf jaar zorg voor de administratie van een ouder is het dat zelden.

Vanaf wanneer werkt het?

Hier zit een keuze die vaak verkeerd uitpakt. Er zijn twee varianten:

• De volmacht werkt meteen, met de afspraak dat de gevolmachtigde er pas gebruik van maakt als je het zelf niet meer kunt. Banken werken hier het makkelijkst mee, omdat ze niets hoeven te beoordelen.
• De volmacht werkt pas na een verklaring van een arts dat je je zaken niet meer kunt overzien. Dat voelt veiliger, maar een arts is niet verplicht zo’n verklaring af te geven, en iedere bank beoordeelt zelf of aan de voorwaarde is voldaan. Juist op het moment dat het nodig is, kan dat weken kosten.

Welke variant past, hangt af van wie je aanwijst en hoeveel toezicht er is. Met een toezichthouder erbij is de directe werking voor de meeste mensen de verstandigste keuze.

Geld, woning en onderneming

Een levenstestament kan zo breed of zo smal zijn als je wilt. In de praktijk gaat het om:

• De dagelijkse geldzaken: bankzaken, de huur of de hypotheek, verzekeringen, de belastingaangifte en de eigen bijdrage voor zorg.
• De woning: mag de gevolmachtigde hem verkopen of verhuren als je naar een verpleeghuis gaat, en mag hij er een hypotheek op afsluiten? Leg ook je wens vast: zo lang mogelijk thuis, of verkopen zodra het huis leeg staat.
• Een onderneming of aandelen: wie stemt namens jou in de aandeelhoudersvergadering en wie houdt het bedrijf draaiende? Hier is soms een aparte gevolmachtigde verstandig, iemand die het bedrijf kent.
• Digitale zaken: toegang tot e-mail, accounts en abonnementen, en wat ermee moet gebeuren.

Schenken: alleen als je het zegt

Een gevolmachtigde beheert je vermogen, maar mag het niet weggeven — tenzij het levenstestament dat uitdrukkelijk toestaat. Dat is een bewuste bescherming, en voor veel mensen ook een gemis. Schenk je nu elk jaar aan je kinderen, bijvoorbeeld om de erfbelasting later te beperken, dan stopt dat zodra je het zelf niet meer kunt.

Wil je dat het doorloopt, leg dan vast aan wie de gevolmachtigde mag schenken, binnen welke ruimte, en of alle kinderen gelijk moeten worden behandeld. Is de gevolmachtigde zelf een van de kinderen, dan is die laatste regel geen formaliteit: hij beslist dan ook over een schenking aan zichzelf, en de toezichthouder hoort daar het eerst naar te kijken. Hoe schenken fiscaal werkt, staat in erfbelasting en schenkbelasting in 2026.

Je medische wensen

Naast de geldzaken kun je iemand aanwijzen die met de artsen praat als je dat zelf niet meer kunt: een medische volmacht. De arts bespreekt dan de behandeling met die persoon in plaats van met wie er toevallig aan het bed staat. Leg daarbij je wensen vast over behandelen en niet-behandelen, ziekenhuisopname en levensverlenging.

Twee dingen staan daar los van. Een behandelverbod of niet-reanimerenverklaring geldt rechtstreeks voor de arts, ook zonder levenstestament. En een schriftelijk euthanasieverzoek is een document tussen jou en je arts; de notaris maakt het niet, al kan het levenstestament ernaar verwijzen. Bespreek beide met je huisarts, en geef je gevolmachtigde een kopie.

Wat er gebeurt als er niets ligt

Kun je je zaken niet meer regelen en is er geen levenstestament, dan mag niemand dat zomaar voor jou doen — ook je partner of je kinderen niet. Een bank geeft hen geen toegang tot je rekening. Er moet dan een beschermingsmaatregel komen: de kantonrechter benoemt een bewindvoerder voor het geld en eventueel een mentor voor de zorg. Dat werkt, maar de rechter kiest en controleert, het kost tijd en een professionele bewindvoerder wordt uit je vermogen betaald.

Weet je niet goed wat er bij jou ontbreekt? De regiescan laat in een paar minuten zien wat er in jouw situatie zou gebeuren. Gaat het om je ouders, gebruik dan de ouderscan.

Wanneer het ophoudt

• Bij overlijden. Een volmacht eindigt bij je overlijden; daarna gelden je testament en een eventuele executeur.
• Als je het intrekt of wijzigt. Dat kan zolang je wilsbekwaam bent, met een nieuwe akte.
• Als de gevolmachtigde wegvalt en er geen vervanger is. Dan val je alsnog terug op de rechter.

De notaris laat het levenstestament inschrijven in het Centraal Levenstestamentenregister. Daarin staat dat het bestaat en bij welk kantoor, niet wat erin staat.

Wat je meeneemt naar het gesprek

• De namen en gegevens van wie je wilt aanwijzen als gevolmachtigde, vervanger en toezichthouder.
• Een overzicht van je bezit: rekeningen, de woning, pensioen, een onderneming of aandelen.
• Of je wilt dat er geschonken kan worden, en aan wie.
• Je medische wensen, en of je al een wilsverklaring bij de huisarts hebt.
• De volledige afvinklijst staat op wat je meeneemt voor een levenstestament; wat het kost, zie je in de rekenhulp en op de tarievenpagina. Waarom de prijzen uiteenlopen, lees je in de notariskosten van een levenstestament.
• Bekijk de dienstpagina levenstestament of vraag gratis offertes aan.

Dit artikel is algemene informatie en geen advies over je eigen situatie. Welke bevoegdheden je geeft en hoeveel toezicht er nodig is, hangt af van je gezin, je bezit en de mensen om je heen; bespreek dat met de notaris.