Wie houdt toezicht op de notaris? Benoeming, KNB, BFT en tuchtrecht

Op 1 oktober 2026 kondigde de minister van Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening aan dat er een verplicht register voor makelaars moet komen, met wettelijke gedragsregels en een klachtenroute. Wie zich er niet aan houdt, kan als laatste middel uit het register worden gehaald en mag dan niet meer als makelaar werken. De aanleiding waren honderden klachten van kopers. De branche reageerde verdeeld: de registerplicht werd verwelkomd, maar de NVM waarschuwde dat een register zonder kwaliteitseisen weinig zegt over wie er deskundig is. De minister wil begin 2027 met uitgewerkte voorstellen komen.

Voor de notaris is die discussie al lang beslecht. Sinds de beëdiging van makelaars in 2001 werd afgeschaft, mag iedereen zich makelaar noemen. Notaris word je alleen door benoeming, en de wet die dat regelt, de Wet op het notarisambt, legt ook vast wie de regels maakt, wie erop let en wie oordeelt als het misgaat. De artikelnummers hieronder verwijzen naar die wet. Het zijn vier lagen. Dit artikel loopt ze een voor een langs.

Notaris word je niet, je wordt benoemd

Een notaris wordt bij koninklijk besluit benoemd, en in dat besluit staat de plaats waar hij zich vestigt (artikel 3 van de wet). Wie benoemd wil worden, moet aan een reeks eisen voldoen (artikel 6):

• een masteropleiding notarieel recht;
• een stage op een notariskantoor en een geslaagd examen;
• de laatste twee jaar gemiddeld minstens 21 uur per week werkzaam als kandidaat-notaris of toegevoegd notaris;
• een ondernemingsplan, met een advies erover;
• een verklaring omtrent het gedrag en voldoende beheersing van het Nederlands.

Na de benoeming legt de notaris binnen zes maanden de eed af voor de rechtbank. Doet hij dat niet, dan vervalt de benoeming. Pas daarna mag hij akten passeren.

Op een kantoor werken vaak meer juristen dan alleen de notaris. Een kandidaat-notaris heeft dezelfde opleiding, bereidt akten voor en mag ze als waarnemer passeren. Een toegevoegd notaris passeert zelfstandig, maar onder verantwoordelijkheid van de notaris aan wie hij is toegevoegd. Voor de kracht van de akte maakt dat niets uit.

Het register: nagaan wie notaris is

De KNB houdt het register voor het notariaat bij (artikel 5). Daarin staan alle notarissen, toegevoegd notarissen en kandidaat-notarissen, met hun kantoor, en ook de tuchtmaatregelen die hun zijn opgelegd. Je raadpleegt het via notaris.nl. De kantoren op deze site komen uit hetzelfde register.

Het verschil met het register dat voor makelaars wordt voorgesteld, zit in wat eraan voorafgaat. Een inschrijving in het notarisregister is het sluitstuk van een opleiding, een examen en een benoeming. Het register zelf maakt niemand deskundig; het laat zien wie door die zeef is gekomen.

De KNB: de regels van het beroep

De Koninklijke Notariële Beroepsorganisatie is geen vereniging waar je voor kiest. Het is een openbaar lichaam in de zin van de Grondwet, en elke notaris, toegevoegd notaris en kandidaat-notaris in Nederland is er van rechtswege lid van (artikel 60). Haar taak is een goede beroepsuitoefening en de vakbekwaamheid van haar leden te bevorderen (artikel 61). In de praktijk betekent dat:

• Beroeps- en gedragsregels. De KNB stelt ze vast bij verordening, en ze zijn bindend voor elk lid.
• Kwaliteitstoetsen. Deskundigen die de KNB aanwijst, toetsen de kwaliteit van het werk van haar leden (artikel 61a).
• Een klachten- en geschillenregeling. Elk kantoor heeft een kantoorklachtenregeling, en daarboven staat de Geschillencommissie Notariaat.
• De centrale registers, zoals het Centraal Testamentenregister en het Centraal Levenstestamentenregister.

Wat de KNB níet is: de toezichthouder of de tuchtrechter. Ze kan wel zelf een klacht indienen bij de kamer voor het notariaat. Een deel van wat het toezicht kost, betaal je overigens mee via een vast bedrag per akte; hoe dat werkt, staat in het artikel over het Kwaliteitsfonds Notariaat.

Het BFT: de toezichthouder

Het Bureau Financieel Toezicht is een zelfstandig bestuursorgaan dat toezicht houdt op de naleving van de wet door notarissen, toegevoegd notarissen en kandidaat-notarissen, inclusief de zorg die zij hun cliënten verschuldigd zijn (artikel 110). Het kijkt vooral naar wat een cliënt zelf niet kan zien:

• Het geld van anderen. Bij een woningkoop loopt de koopsom over de derdengeldenrekening van de notaris. Het BFT controleert of dat geld er is en blijft.
• De financiële gezondheid van het kantoor. Een notaris levert elk jaar een verslag in en een verklaring van een onafhankelijke deskundige.
• De regels tegen witwassen. Het BFT ziet erop toe dat notarissen hun cliënten kennen en ongebruikelijke transacties melden, zoals de Wwft voorschrijft.

Vindt het BFT iets, dan kan het een klacht indienen bij de tuchtrechter en voor sommige overtredingen zelf een boete opleggen. Het is geen loket voor een klacht over je eigen zaak; daarvoor zijn de routes hieronder.

Tuchtrecht: de kamer voor het notariaat

Het tuchtrecht toetst of een notaris, toegevoegd notaris of kandidaat-notaris heeft gehandeld zoals een behoorlijk notaris betaamt (artikel 93). Dat geldt ook nog voor wie inmiddels gestopt is, voor wat hij deed toen hij nog werkte. Er zijn vier kamers voor het notariaat, één per ressort: Amsterdam, Arnhem-Leeuwarden, Den Haag en ’s-Hertogenbosch.

De samenstelling is bewust gemengd. De voorzitter is de president van de rechtbank, en naast hem zitten twee leden die de minister benoemt en twee notarissen of kandidaat-notarissen (artikel 94). Een zaak wordt behandeld door drie van hen, bij een ingewikkelde zaak door vijf: altijd de voorzitter of zijn plaatsvervanger, een lid dat de minister benoemde en een notaris.

Wat je moet weten als je overweegt te klagen:

• Wie mag klagen: iedereen met een redelijk belang, schriftelijk en met redenen (artikel 99). Je betaalt een klein griffierecht, dat je terugkrijgt als de klacht gegrond is.
• Binnen welke termijn: drie jaar nadat je wist, of redelijkerwijs kon weten, wat er is gebeurd.
• Wat de kamer kan opleggen: een waarschuwing, een berisping, een geldboete, het verbod om een toegevoegd notaris aan te wijzen, een schorsing van ten hoogste zes maanden of ontzetting uit het ambt (artikel 103). Een klacht kan ook gegrond zijn zonder maatregel.
• Hoger beroep: binnen dertig dagen bij het gerechtshof in Amsterdam, dat de zaak opnieuw in volle omvang behandelt (artikel 107). Daarna staat er niets meer open.

Het belangrijkste misverstand: tuchtrecht levert geen schadevergoeding op. De kamer oordeelt over het handelen van de notaris, niet over je schade. Wil je geld terug, dan is dat een aparte zaak bij de civiele rechter, waarin een gegronde tuchtklacht wel kan helpen.

De uitspraken staan op tuchtrecht.overheid.nl, zonder namen van klagers. Twee voorbeelden die wij hebben uitgewerkt: over de kosten die een notaris bij een verkoper in rekening mag brengen, en over de uitlegplicht bij een ongebruikelijke koopconstructie.

Specialistenverenigingen: een kwalificatie bovenop het ambt

Elke notaris mag elke akte passeren. Toch zijn er notarissen die zich verder bekwamen op één vakgebied. Daarvoor zijn er specialistenverenigingen die door de KNB zijn erkend, zoals EPN voor estate planning, de VASN voor agrarisch recht, de VMN voor mediation, VON voor ondernemingsrecht, NRS voor registergoed en de Vereniging IT-notaris. Elk stelt eigen eisen: een opleiding, soms een examen, en studiepunten om lid te blijven.

Twee dingen om te onthouden. Een lidmaatschap is van een persoon en niet van een kantoor; vraag dus wie je zaak behandelt. En het zegt iets over de kennis van die persoon, niets over de geldigheid van de akte. Waar wij een lidmaatschap kunnen nagaan, staat het bij een kantoor op deze site, met de bron erbij.

Met een klacht: welke weg je neemt

De routes staan los van elkaar, en je kunt er meer dan één bewandelen:

• Eerst het kantoor zelf, via de kantoorklachtenregeling. Veel klachten worden hier opgelost, en bij de geschillencommissie is deze stap meestal verplicht.
• De Geschillencommissie Notariaat bij een geschil over de rekening of de dienstverlening. Zij geeft een bindend advies.
• De kamer voor het notariaat als het gaat om het handelen van de notaris zelf: een fout in de akte, onvoldoende uitleg, partijdigheid.
• De civiele rechter als je schade vergoed wilt krijgen.

Twijfel je al eerder, bijvoorbeeld of een notaris wel voor beide partijen optreedt, lees dan wat onpartijdigheid bij de notaris betekent.

En de makelaar?

Wat de minister voorstelt, lijkt op één onderdeel van wat er voor notarissen bestaat: een register met gedragsregels en de mogelijkheid om iemand eruit te zetten. Een benoeming, een verplichte opleiding, een onafhankelijke toezichthouder en een eigen tuchtrechter horen er niet bij, in elk geval nu nog niet. Of dat nodig is, is een discussie in de makelaarsbranche zelf, en wij nemen daar geen standpunt in. Voor wie een huis koopt, is het nuttig om het verschil te kennen: de makelaar onderhandelt voor één partij, de notaris staat tussen beide in en is daar wettelijk op aanspreekbaar.

Dit artikel is algemene informatie en geen juridisch advies. Wil je een klacht indienen, lees dan eerst de klachtenregeling van het kantoor en de informatie van de instantie waar je naartoe wilt.