Schenken op papier: hoe het werkt, wat het oplevert en waarom de Kamer ernaar kijkt

Schenken op papier is jarenlang een rustige routine geweest: één akte bij de notaris, elk jaar een bedrag overmaken, en bij het overlijden een lagere aanslag erfbelasting. Sinds begin oktober 2026 staat het in de politieke schijnwerpers, omdat een Kamermeerderheid het fiscale voordeel wil laten onderzoeken als dekking voor de verbouwing van box 3.

Dit artikel zet het geheel op een rij: wat de constructie is, waar het voordeel zit, wat ze doet in box 3 en bij de eigen bijdrage voor langdurige zorg, en wat de bezwaren zijn — van beide kanten.

Wat schenken op papier is

Een gewone schenking maakt u over. Bij een schenking op papier doet u dat juist niet: u erkent het bedrag schuldig. Officieel heet dat een schuldigerkenning uit vrijgevigheid.

Wat er dan gebeurt:

• Het geld blijft waar het staat, op uw eigen rekening. U kunt het blijven gebruiken.
• Uw kind krijgt een vordering op u, die pas bij uw overlijden opeisbaar is.
• U heeft een schuld, en die schuld is bij uw overlijden een aftrekpost in de nalatenschap.

Het is dus geen truc om een schenking te verzinnen die er niet is: de schenking is echt, en de schenkbelasting wordt er ook meteen over berekend. Blijft u binnen de jaarlijkse vrijstelling voor een kind, dan is die nihil — maar u gebruikt de vrijstelling van dat jaar dan wel op. De bedragen per jaar staan in erfbelasting en schenkbelasting 2026.

Waarom mensen het doen is bijna altijd hetzelfde: het vermogen zit vast in de woning, of het moet beschikbaar blijven voor de eigen oude dag, en tegelijk wil men de jaarlijkse vrijstelling niet onbenut laten verstrijken. Wie dat wél in geld kan doen, heeft deze route niet nodig; zie de voor- en nadelen van schenken.

Waarom het iets oplevert

De winst zit in de erfbelasting, en de rekenwijze is eenvoudig. Bij een overlijden wordt eerst de nalatenschap bepaald: bezittingen min schulden. Pas daarna wordt per erfgenaam de vrijstelling toegepast en het tarief berekend.

Uw papieren schuld hoort bij die schulden. Zij verlaagt dus de grondslag waarover uw erfgenamen erfbelasting betalen. Uw kind ontvangt bij uw overlijden zijn vordering, maar daarover is al afgerekend op het moment van de schenking.

Twee dingen die dat beeld scherper maken:

• Het voordeel is het tariefverschil. Erfbelasting voor kinderen loopt in twee schijven; wat u op papier schenkt binnen de jaarlijkse vrijstelling, kost u nu niets en zou later in de hoogste schijf kunnen vallen. Daar zit de besparing, en niet in het schenken zelf.
• Het werkt alleen als u lang genoeg doorgaat. Eén akte met één jaarbedrag haalt de notariskosten vaak niet terug. De route is bedoeld om jaren achter elkaar te worden gelopen — zie ook de meerjarige schenking.

Over het bedrag dat een akte kost doen wij geen aanname: wat notariskantoren voor een schenkingsakte rekenen en waar dat van afhangt, staat op de tarievenpagina voor schenken. Veel kantoren rekenen voor vervolgakten in latere jaren minder dan voor de eerste.

De voorwaarden, en de fout die alles ongedaan maakt

Er zijn twee wettelijke eisen, en ze komen uit twee verschillende wetten. Dat is precies waarom het misgaat: wie alleen aan de ene denkt, verliest het voordeel door de andere.

1. De notariële akte, anders vervalt de schenking. Het Burgerlijk Wetboek bepaalt dat een schenking die pas na het overlijden van de schenker wordt uitgevoerd, met dat overlijden vervalt — tenzij de schenker haar persoonlijk is aangegaan én er een notariële akte van is opgemaakt. Een schenking op papier is zo’n schenking. Een zelfgemaakt briefje in de ladekast levert bij uw overlijden dus niets op.

2. Elk jaar daadwerkelijk zes procent rente, anders telt de schuld niet mee. De Successiewet kijkt met wantrouwen naar schenkingen waarvan u het genot zelf houdt. Houdt u dat genot, dan wordt het bedrag bij uw overlijden geacht toch tot uw nalatenschap te horen. Die regel geldt niet als u jaarlijks een rente van zes procent betaalt over het schuldig erkende bedrag. Drie dingen die daarbij strak liggen:

• Het moet echt worden overgemaakt. Bijschrijven bij de schuld, verrekenen of "we hebben het onderling afgesproken" is niet betalen.
• Elk jaar. Slaat u één jaar over, dan is het voordeel over het hele bedrag weg, niet alleen over dat jaar.
• Het is zes procent, ook als de spaarrente lager is. Dat is geen marktrente maar een wettelijke voorwaarde, en bij een reeks akten loopt het bedrag dat u jaarlijks moet overmaken dus op.

In de praktijk is dit de belangrijkste reden dat een papieren schenking mislukt. Zet een automatische overboeking klaar met een duidelijke omschrijving, en bewaar de afschriften: bij uw overlijden moet uw erfgenaam kunnen aantonen dat er is betaald.

Twee dingen die u in dezelfde akte kunt regelen en die niets met de belasting te maken hebben: een uitsluitingsclausule, zodat de schenking bij een scheiding van uw kind privé blijft, en de vraag of de schenking herroepelijk moet zijn. En houd er rekening mee dat wat u aan één kind schenkt meetelt bij de legitieme portie van de anderen — ongelijk schenken komt later terug.

Wat het in box 3 doet, en waarom dat soms tegen u werkt

Dit is het onderdeel dat in de meeste uitleg ontbreekt, en het kan het voordeel voor een deel opeten.

Na de akte staan er twee posten in box 3:

• Bij u een schuld, die uw vermogen verlaagt.
• Bij uw kind een vordering, die het vermogen van uw kind verhoogt — ook al kan het er niet bij.

Zolang box 3 met vaste rendementspercentages per categorie werkt, zit daar een scheef punt in: een vordering valt onder de overige bezittingen, waarvoor een hoog percentage geldt, terwijl een schuld onder de categorie schulden valt, met een lager percentage, en bovendien pas boven een drempel aftrekbaar is. Spaargeld bij u viel juist onder het láge percentage voor banktegoeden.

Het gevolg kan zijn dat de familie bij elkaar meer box 3-belasting betaalt dan toen hetzelfde geld simpelweg op uw spaarrekening stond. Daar komt bij dat uw kind belasting betaalt over vermogen waar het niet bij kan, en dat die vordering kan meetellen bij een vermogenstoets voor toeslagen. De percentages veranderen jaarlijks, dus kijk wat er voor dit jaar geldt voordat u rekent.

Per 1 januari 2028 gaat box 3 over op een stelsel dat het werkelijke rendement belast. De rente van zes procent wordt dan wat ze feitelijk al is: inkomen voor uw kind. Hoe de kant van de schuld precies uitpakt, hangt af van de wet zoals die er uiteindelijk komt — die ligt nu nog bij het parlement. Voor wie nu een reeks start, is dat een reden om het over een paar jaar opnieuw te laten nakijken.

De eigen bijdrage voor langdurige zorg

Wie in een zorginstelling wordt opgenomen, betaalt een eigen bijdrage op grond van de Wet langdurige zorg. Het CAK berekent die aan de hand van inkomen én vermogen: voor de hoge eigen bijdrage wordt een deel van het vermogen boven een toetsbedrag bij het inkomen opgeteld.

Omdat een papieren schuld uw vermogen in box 3 verlaagt, kan de eigen bijdrage daardoor lager uitvallen. Drie dingen die daarbij horen:

• Het werkt met vertraging. Het CAK kijkt naar inkomen en vermogen van twee jaar eerder. Een schenking van dit jaar werkt dus pas over twee jaar door — schenken op het moment dat opname in zicht komt, komt te laat.
• Het is niet hetzelfde als een Wlz-clausule in een testament. Die laat de vordering van de kinderen opeisbaar worden bij opname van de langstlevende; schenken op papier verlaagt het vermogen al tijdens uw leven. De twee kunnen naast elkaar bestaan.
• Of het iets oplevert, hangt van uw situatie af. Bij een laag vermogen verandert er niets, en de regels zijn de afgelopen jaren meer dan eens gewijzigd. Wat u zou betalen, kunt u nagaan bij het CAK.

Dit onderdeel is ook precies waar de kritiek het scherpst is, want hier verlaagt een schuld die economisch niets verandert een bijdrage die naar draagkracht is bedoeld.

Waarom de Tweede Kamer ernaar kijkt

Begin oktober 2026 nam de aandacht een politieke wending. Een Kamermeerderheid wil dat het kabinet onderzoekt of het fiscale voordeel van papieren schenkingen kan worden beperkt. Het idee komt van de ChristenUnie, en de opbrengst zou moeten helpen bij een ander probleem: de overgang naar het nieuwe box 3-stelsel kost de staat de komende jaren miljarden, onder meer doordat belastingplichtigen kunnen aantonen dat hun werkelijke rendement lager was dan het forfait.

De coalitie is er zelf over verdeeld: D66 en CDA steunen het, de VVD wil er niet aan tornen en bracht als alternatief een verdere verlaging van het tarief in box 2 in. Belangrijk om vast te houden: dit is een verzoek om onderzoek, geen wetsvoorstel. Er is vandaag niets veranderd.

De bezwaren tegen de constructie, zoals ze worden verwoord:

• Er verandert economisch niets. Het geld blijft op dezelfde rekening staan. Alleen de papieren verhouding verschuift, en daarmee krimpt de grondslag van de erfbelasting zonder dat er vermogen is overgedragen.
• Het voordeel stapelt. Minder erfbelasting, een lagere grondslag in box 3 en mogelijk een lagere eigen bijdrage voor zorg — drie voordelen uit één akte.
• Het bereikt niet iedereen. Er is vermogen voor nodig, en kennis van het bestaan ervan. Dat maakt het volgens critici een voordeel voor wie goed geïnformeerd is, bij een belasting die juist is bedoeld om geërfd voordeel te matigen.
• Het geld moet ergens vandaan komen. Nu de begroting een gat heeft, wordt elke vrijstelling en elke constructie langsgelopen; papieren schenkingen staan al enkele jaren op de lijst van opmerkelijke belastingconstructies die kabinetten doornemen.

Het tegenargument

Daar staat het volgende tegenover, en het is meer dan een procedureel bezwaar.

• Het is geen gat in de wet maar een geregelde route. De wetgever heeft zélf de voorwaarde gesteld — een notariële akte en jaarlijks zes procent rente. Wie die prijs betaalt, doet wat de wet toestaat. Een route met wettelijke voorwaarden een constructie noemen, is daarom omstreden.
• Het is niet gratis. De rente moet elk jaar echt worden overgemaakt, ook in jaren waarin de spaarrente veel lager is, en in box 3 kan de familie er in de tussentijd op achteruitgaan. Het voordeel is dus een afweging en geen cadeau.
• Rechtszekerheid. Er liggen heel veel akten, soms al tien of twintig jaar, met een reeks betalingen erachter. De vraag wat er met die bestaande akten zou gebeuren, is bij een inperking de moeilijkste — en hij is nog niet beantwoord.
• Het bredere meningsverschil. Een deel van de politiek vindt de erfbelasting zelf te hoog, en ziet een inperking van deze route als een verhoging langs een andere weg. Dat is een politiek verschil en geen technisch.

Wij nemen daarin geen standpunt in. Wat voor een lezer telt, is dat het debat gaat over een voordeel dat nu bestaat en waarvan niemand kan zeggen hoe lang nog.

Wat dit nu voor u betekent

Vier dingen, in deze volgorde:

1. Er is niets veranderd. De akte kan vandaag precies zoals altijd, en bestaande akten lopen door. Laat het nieuws geen reden zijn om te haasten: een schenking die u ondoordacht doet, kost u meer dan een gemiste vrijstelling.
2. Toets eerst of u het geld echt niet nodig heeft. Een papieren schuld lijkt onschuldig omdat er niets wegstroomt, maar de rente stroomt wél weg en de schuld is bij uw overlijden opeisbaar. Wie later zorg moet inkopen of de woning moet verbouwen, kan er krap door komen te zitten.
3. Reken de drie belastingen samen door, niet één voor één: de erfbelasting die u bespaart, de box 3-belasting die u en uw kind in de tussentijd betalen, en wat het voor de eigen bijdrage doet. Alleen bij elkaar zegt het iets.
4. Vraag wat er gebeurt als de regels wijzigen. Een akte kan bepalingen bevatten over wat er gebeurt als de fiscale behandeling verandert. Leg die vraag op tafel in plaats van erop te gokken.

Gaat het u niet om papier maar om het overdragen van de woning zelf, dan is uw woning overdragen aan uw kind het artikel daarover; voor een schenking waarmee uw kind een huis koopt, zie een huis kopen met een schenking. Wat er volgend jaar met de tarieven en vrijstellingen gebeurt, houden wij bij in erfbelasting en schenkbelasting 2027.

Wat u meeneemt naar het gesprek

• Een overzicht van uw vermogen en hoe het verdeeld is: spaargeld, beleggingen, de woning, een eventuele onderneming.
• Wat u de komende jaren zelf nodig denkt te hebben, inclusief de kosten van zorg.
• De namen en geboortedata van uw kinderen, en of er eerder aan hen is geschonken.
• Uw testament, als u er een heeft, en eerdere schenkingsakten met de bewijzen van de betaalde rente.
• Bekijk de dienstpagina schenken of vraag gratis offertes aan.

Dit artikel is algemene informatie en geen fiscaal advies over uw eigen situatie. Tarieven, vrijstellingen en de regels van box 3 en de eigen bijdrage veranderen; laat uw plan doorrekenen door uw notaris of een fiscalist voordat u een akte laat maken. De politieke stand van zaken in dit artikel is die van begin oktober 2026.