Een testament in een samengesteld gezin: wie erft er van wie?
In een samengesteld gezin erven stiefkinderen volgens de wet niets, en wat er na de tweede overledene overblijft gaat naar diens eigen kinderen — ook als het grootste deel van de andere ouder kwam. Met een testament kun je dat anders regelen: alle kinderen gelijk, of eerst de partner en daarna je eigen kinderen. Dit artikel legt uit wat de wet doet, welke drie manieren er zijn om het te regelen, wat het betekent voor de erfbelasting en hoe je voorkomt dat een ex-partner de erfenis van je minderjarige kind beheert.
In een samengesteld gezin zijn de verhoudingen in het dagelijks leven vaak vanzelfsprekend: de kinderen zijn ‘onze kinderen’. De wet kijkt anders. Zij laat alleen bloedverwanten en de partner erven, en een stiefkind is geen bloedverwant. Wie niets regelt, krijgt een verdeling die zelden overeenkomt met hoe het gezin zichzelf ziet.
Dit artikel legt uit wat er dan gebeurt en hoe je het met een testament anders regelt. Wie zonder testament erft, kun je voor je eigen familie nagaan met wie erft er volgens de wet.
Wat de wet doet: alleen eigen kinderen
Volgens de wet erven je eigen kinderen van jou, en de kinderen van je partner van hem of haar. Een stiefkind erft niets van zijn stiefouder, hoe lang het ook in het gezin heeft gewoond — tenzij het is geadopteerd of in een testament wordt benoemd. De achtergrond staat in geen testament: dit bepaalt de wet.
Getrouwd of samenwonend maakt het verschil
- Getrouwd of geregistreerd partner. Overlijdt een van jullie, dan krijgt de langstlevende volgens de wettelijke verdeling alle bezittingen. Je kinderen — ook die uit een eerdere relatie — krijgen een vordering op je partner ter waarde van hun erfdeel, die pas opeisbaar wordt als je partner overlijdt.
- Samenwonend zonder huwelijk of partnerschap. Dan erft je partner niets. Alles gaat naar je eigen kinderen, en je partner kan in een huis blijven zitten waarvan een deel van je kinderen is. Hoe je dat bij een gezamenlijke woning voorkomt, staat in samen een huis kopen zonder te trouwen.
Het probleem van de tweede overledene
De wettelijke verdeling beschermt de langstlevende goed. In een samengesteld gezin heeft ze een keerzijde die pas zichtbaar wordt bij het tweede overlijden. Dan erven alleen de eigen kinderen van de langstlevende wat er op dat moment is. Je kinderen hebben hun vordering, maar die is een vast bedrag: hij groeit niet mee met de waarde van het huis of de beleggingen die jullie samen hadden. Alles wat na je overlijden in waarde stijgt, gaat naar de andere tak van het gezin.
En de langstlevende kan zijn of haar eigen testament na je overlijden altijd nog veranderen. Een testament is herroepbaar, ook als jullie samen afspraken hebben gemaakt. Een nieuwe partner of een ruzie kan het plaatje dus alsnog omgooien.
Hertrouwt de langstlevende, dan geeft de wet je kinderen wel een extra bescherming: zij kunnen onder voorwaarden goederen opeisen ter waarde van hun vordering, de zogenoemde wilsrechten. Daar kun je beter niet op bouwen; het is een vangnet, geen plan.
Drie manieren om het te regelen
- Alle kinderen gelijk. Je benoemt in je testament ook je stiefkinderen als erfgenaam, naast je eigen kinderen. Doet je partner hetzelfde, dan erven alle kinderen na het tweede overlijden gelijk. Kwetsbaar blijft dat de langstlevende het eigen testament kan wijzigen.
- Eerst de partner, daarna je eigen kinderen. Met een tweetrapsmaking erft je partner, en gaat wat er bij zijn of haar overlijden van je erfenis over is naar je eigen kinderen. Zo verdwijnt je vermogen niet naar de andere tak. Zie wat is een tweetrapsmaking?
- Vruchtgebruik voor de partner, eigendom voor de kinderen. Je kinderen erven, en je partner krijgt het vruchtgebruik: hij of zij mag in het huis blijven wonen en de opbrengsten gebruiken. Bij het tweede overlijden hebben je kinderen het volle eigendom, inclusief de waardestijging.
Welke keuze past, hangt af van de leeftijden, van hoeveel ieder inbrengt en van wat de langstlevende nodig heeft om te blijven wonen. Je eigen kinderen houden in alle gevallen recht op hun legitieme portie; zie onterven, verwerpen en de legitieme portie. Hoe het testament er voor samenwoners met kinderen uitziet, staat in testament voor samenwonenden met kinderen.
Stiefkinderen en de erfbelasting
Hier is het nieuws beter dan bij het erfrecht. Voor de erfbelasting en de schenkbelasting worden stiefkinderen gelijkgesteld met eigen kinderen: dezelfde vrijstelling en hetzelfde tarief. Onder voorwaarden geldt dat ook voor de kinderen van een partner met wie je samenwoont zonder te trouwen, een quasi-stiefkind. Benoem je een stiefkind in je testament, dan kost dat dus niet meer belasting dan bij een eigen kind. De bedragen staan in erfbelasting en schenkbelasting in 2026.
Minderjarige kinderen en de ex-partner
Heb je minderjarige kinderen en heeft je ex-partner ook het gezag, dan beheert die na je overlijden het vermogen van je kinderen — ook wat zij van jou erven. Dat is voor veel ouders in een samengesteld gezin het pijnlijkste punt. In je testament kun je dat voorkomen: je wijst iemand anders aan om de erfenis te beheren als bewindvoerder, en je kunt je ex het ouderlijk vruchtgenot ontzeggen.
Een voogd aanwijzen helpt daarbij niet: zolang de andere ouder het gezag heeft, komt een voogd niet in beeld. Wanneer dat wel zo is, staat in voogdij regelen.
Wat je meeneemt naar het gesprek
- Een overzicht van alle kinderen: van wie ze zijn, hun leeftijd en wie het gezag heeft.
- Of je getrouwd bent, geregistreerd partner of samenwonend, en eventuele huwelijkse voorwaarden of een samenlevingscontract.
- Wat ieder heeft ingebracht, en wat er met het huis moet gebeuren als een van jullie overlijdt.
- Bestaande testamenten van jullie allebei.
- De scan voor samengestelde gezinnen laat zien waar het in jouw situatie wringt. Wat testamenten voor jullie samen kosten, zie je in de rekenhulp en op de tarievenpagina.
- De afvinklijst staat op wat je meeneemt voor een testament. Bekijk de dienstpagina testament of vraag gratis offertes aan.
Dit artikel is algemene informatie en geen advies over je eigen situatie. In een samengesteld gezin hangt de beste regeling af van de leeftijden, het vermogen en de verhoudingen; bespreek de keuzes samen met de notaris, en ook met de kinderen als die oud genoeg zijn.
Veelgestelde vragen
Erven stiefkinderen volgens de wet?
Nee. De wet laat alleen bloedverwanten en de echtgenoot of geregistreerd partner erven, en een stiefkind is geen bloedverwant. Alleen met een testament, of als je het kind adopteert, wordt een stiefkind erfgenaam. Voor de erfbelasting worden stiefkinderen wel gelijkgesteld met eigen kinderen.
Wij zijn getrouwd. Krijgt mijn partner dan niet gewoon alles?
Volgens de wettelijke verdeling krijgt de langstlevende echtgenoot inderdaad alle bezittingen, en krijgen je kinderen een vordering die pas opeisbaar wordt als je partner overlijdt. Maar bij dat tweede overlijden erven alleen de eigen kinderen van je partner wat er dan is. Je kinderen houden hun vordering, die niet meegroeit met de waarde van bijvoorbeeld het huis. Wat er verder is opgebouwd, gaat naar de andere tak van het gezin.
Kan mijn partner na mijn overlijden het testament nog veranderen?
Je eigen testament niet, het hare of zijne wel. Een testament is altijd herroepbaar, ook als jullie samen afspraken hebben gemaakt. Wil je zeker weten dat je eigen kinderen iets krijgen, dan moet dat in je eigen testament geregeld zijn, bijvoorbeeld met een tweetrapsmaking of met vruchtgebruik voor je partner en het eigendom voor je kinderen.
Mijn ex beheert straks de erfenis van onze minderjarige kinderen. Kan ik dat voorkomen?
Ja. Heeft je ex-partner het gezag, dan beheert die in beginsel het vermogen van je minderjarige kinderen, ook wat zij van jou erven. In je testament kun je iemand anders aanwijzen om dat vermogen te beheren als bewindvoerder, en kun je je ex het genot van dat vermogen ontzeggen. Een voogd aanwijzen helpt hier niet, want zolang de andere ouder het gezag heeft, komt een voogd niet in beeld.
Betaalt een stiefkind meer erfbelasting dan een eigen kind?
Nee. Voor de erfbelasting en de schenkbelasting worden stiefkinderen gelijkgesteld met eigen kinderen: dezelfde vrijstelling en hetzelfde tarief. Onder voorwaarden geldt dat ook voor de kinderen van een partner met wie je samenwoont zonder getrouwd te zijn. Het verschil zit dus niet in de belasting, maar in de vraag of het stiefkind iets krijgt.
Benieuwd wat het in jouw geval kost?
Vraag gratis en vrijblijvend offertes aan bij notariskantoren in jouw regio. Dan weet je het precies, in plaats van ongeveer.
- 100% gratis
- Vrijblijvend
- Reactie binnen enkele werkdagen